ได้ครับ ผมปรับให้ลื่นขึ้น ลดความสะดุดของประโยค เชื่อมจังหวะให้เนียนกว่าเดิม แต่ยังคงน้ำเสียงนิ่ง ๆ แบบไดอารี่เดินทาง และเก็บอารมณ์ขันแห้งไว้บางจุด

ลาวเหนือไม่ได้รีบให้ใครเข้าใจมันในวันเดียว

บางเส้นทางไม่ได้อยู่ในความทรงจำเพราะมันสวยที่สุด
แต่อยู่เพราะร่างกายจำได้ก่อนใจ

จำได้จากแรงกระแทกของถนน
จากลมเย็นที่ลอดเข้ามาในรถสองแถว
จากโค้งซ้าย โค้งขวา
และจากความรู้สึกว่า ก้นของเรากับเบาะรถเหมือนกำลังมีปัญหาส่วนตัวกันอย่างลึกซึ้ง

ผมเริ่มเข้าใจเรื่องนี้ตั้งแต่เช้าวันที่ข้ามจากเชียงของไปห้วยทราย

หลังจากผ่านแดน แลกเงิน และจัดการเรื่องเล็ก ๆ น้อย ๆ เสร็จเรียบร้อย เรานั่งรอพี่ชายคนหนึ่งที่เจอกันบนรถทัวร์จากกรุงเทพฯ เขามีจุดหมายเดียวกัน และบอกว่าอาจจะติดรถที่เหมาไว้ไปด้วยกันได้

เราก็รอ

รออย่างคนที่ยังเชื่อในมิตรภาพบนถนน
รอจนเกือบสิบเอ็ดโมง
แต่เขายังไม่ข้ามฟากมาจากฝั่งไทย

สุดท้ายเราจึงตัดสินใจออกไปหารถเอง
เพราะถ้าช้ากว่านี้อีกนิด อาจต้องค้างอยู่ห้วยทรายไปอีกหนึ่งคืน ทั้งที่ยังไม่ได้เริ่มต้นอะไรเลย

ที่ห้วยทรายมีป้ายบอกราคาเรือไปหลวงพระบางให้เห็นอยู่ทั่วไป
ทั้งเรือเร็วและเรือช้า
เรือเร็วราคาประมาณ 800–1,000 บาท
เรือช้าประมาณ 400–500 บาท

หลายคนคงเลือกลงเรือ แล้วปล่อยให้แม่น้ำโขงพาไปถึงหลวงพระบางอย่างค่อยเป็นค่อยไป

แต่เรากลับเลือกถนน

หรือพูดให้ถูกกว่านั้น
เราเลือกสิ่งที่ตอนนั้นยังไม่แน่ใจนักว่าควรเรียกว่าถนนดีไหม

เส้นทางจากห้วยทรายไปหลวงน้ำทา ระยะทางราว 195 กิโลเมตร
ในแผนที่มันดูเป็นเส้นธรรมดาเส้นหนึ่ง
แต่ในชีวิตจริง มันคือบททดสอบความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์ เบาะรถ และราวเหล็ก

รถประจำทางจากห้วยทรายไปหลวงน้ำทามีถึงประมาณสิบโมงเช้าเท่านั้น
ถ้าไปทัน ก็ต้องรีบขึ้น
ถ้าไปช้า ก็อย่าหวังว่าจะมีที่นั่ง
และถ้าไม่มีที่นั่ง ผมคิดว่าการนอนห้วยทรายอีกคืนอาจเป็นทางเลือกที่เมตตาต่อกระดูกสันหลังมากกว่า

แต่เราไม่มีเวลามากขนาดนั้น

หลังจากต่อรองอยู่พักใหญ่ เราได้รถเหมาในราคา 2,100 บาท
พี่คนขับเติมน้ำมัน แวะรับเมียกับลูก เพราะบ้านเขาอยู่หลวงน้ำทา
แล้วเราก็ออกจากห้วยทรายตอนบ่ายโมงกว่า

ไม่นานหลังจากรถออก ผมก็เลิกถามว่า “อีกกี่กิโลเมตร”

ในลาวเหนือ คำถามนั้นแทบไม่มีประโยชน์
คำถามที่ตรงกว่าคือ “อีกนานไหม”

และคำตอบก็มักจะเป็นรอยยิ้ม
ซึ่งไม่ได้ช่วยให้อะไรสั้นลงเลย

ถนนลูกลังแคบ ๆ พาเราผ่านหลุมบ่อที่ดูเหมือนตั้งใจขุดไว้ทดสอบศรัทธา
รถโยนตัวไปมา
โค้งซ้ายมา
โค้งขวามา
แล้วก็ซ้ายอีก
แล้วก็ขวาอีก

รูปแบบเรียบง่าย
แต่ทำซ้ำอย่างจริงจัง

ผ่านไปไม่นาน ร่างกายเริ่มรู้จักท่าใหม่ ๆ ของตัวเอง
บางจังหวะก้นลอยจากเบาะ
บางจังหวะมือจับราวแน่น
บางจังหวะใจเริ่มเจรจากับสิ่งศักดิ์สิทธิ์แบบไม่เป็นทางการ

บ่ายสามกว่า เราถึงเมืองเงิน

เป็นจุดพักรถเล็ก ๆ มีตลาดและร้านเฝอตั้งอยู่ประปราย
เราลงจากรถด้วยอาการเอียงซ้ายเล็กน้อย เอียงขวาปานกลาง
รีบกิน รีบจ่าย แล้วรีบกลับขึ้นรถ

ยังมีทางอีกยาว
หรือถ้าจะพูดให้แม่นกว่า
ยังมีเวลาอีกนาน

พี่คนขับบอกว่าเส้นทางนี้มีโครงการลาดยางจากห้วยทรายถึงหลวงน้ำทา
ระยะทาง 195 กิโลเมตร
คาดว่าจะแล้วเสร็จในปี 2006

ข่าวนั้นฟังดูอบอุ่นมากในตอนที่ตัวเรายังถูกโยนอยู่บนถนนฝุ่น
อบอุ่นจนเกือบลืมไปว่า ความหวังเป็นคนละอย่างกับความจริง

ตอนนั้นถนนยังเป็นดิน
หลุมยังเป็นหลุม
และรถยังคงกระเด้งด้วยความสม่ำเสมอราวกับมีตารางงานของตัวเอง

พอเย็นลง อากาศเริ่มเย็นจัด
แสงสีทองวางตัวลงบนภูเขา
ลมพัดลอดเข้ามาตามช่องของรถสองแถว
ค่อย ๆ จับแขน จับขา จับต้นคอ จนร่างกายเริ่มยอมแพ้

ผมควานหาเสื้อหนาว หมวกไอ้โม่ง และถุงมือ
ใส่ทุกอย่างที่มี แล้วล้มตัวลงนอนในท่าที่ดูคล้ายคนกำลังเตรียมคลอดลูก

เป็นท่าที่อาจไม่สง่างาม
แต่ช่วยให้มีชีวิตรอดบนเบาะได้พอสมควร

ทุ่มครึ่ง ถนนเริ่มเรียบขึ้น
แสงไฟบ้านเรือนเริ่มปรากฏ
รถรามากขึ้น
พี่คนขับเริ่มแซงรถคันอื่น ทั้งที่ตลอดหลายชั่วโมงก่อนหน้าแทบไม่เห็นใครบนถนนเลย

พอเข้าเขตหลวงน้ำทา ความมืดก็คลายตัวลงเล็กน้อย

เราจอดหน้ามณีจันทร์เกสต์เฮาส์
ขนของลงจากรถ
ร่างกายเหมือนเพิ่งผ่านการซักด้วยโหมดปั่นแห้ง
จ่ายค่ารถ 525,000 กีบ
แล้วกล่าวลาพี่คนขับด้วยความจริงใจปนงง ๆ

คืนนั้นหลวงน้ำทาเย็นถึง 12 องศา

เป็นความหนาวแบบไม่ต้องอธิบายมาก
มือจะรู้เองว่าควรซุกไว้ตรงไหน
และใจจะเข้าใจทันทีว่าผ้าห่มบางผืนมีคุณค่ากว่าคำปลอบใจ

วันต่อมา เราไปเมืองสิงห์

รถออกจากคิวรถแถวตลาดเช้า
ระยะทางประมาณ 50 กิโลเมตร ใช้เวลาราวสองชั่วโมงครึ่ง
เป็นรถกระบะสองแถวที่วิ่งผ่านถนนดีบ้าง แย่บ้าง
เหมือนถนนเองก็ยังไม่แน่ใจว่าจะรับบทเป็นถนนเต็มตัวหรือไม่

รถไต่ขึ้นเขาช้า ๆ
เบื้องล่างคือหุบลำน้ำทา
ไกลออกไปมีโครงการเขื่อนที่เริ่มเป็นรูปเป็นร่าง

ถนน ไฟฟ้า เขื่อน
คำเหล่านี้ฟังเหมือนความเจริญ
แต่พอมาเห็นมันตั้งอยู่กลางภูเขา
มันกลับทำให้คนเดินทางเงียบลงได้ง่าย ๆ

เพราะความเจริญไม่เคยมาคนเดียว
มันมักพาอะไรบางอย่างมาด้วย
และบางทีก็พาอะไรบางอย่างจากไปพร้อมกัน

เมืองสิงห์เป็นเมืองเล็กใกล้ชายแดนจีนและพม่า
มีหมู่บ้านชาวเผ่าหลายกลุ่มอยู่รอบ ๆ ทั้งม้ง ไทลื้อ และกลุ่มชาติพันธุ์อื่น ๆ
เราตั้งใจจะไปดูหมู่บ้านให้มากกว่านี้
แต่เวลาที่มีน้อยกว่าความอยากเสมอ

เจ้าหน้าที่ท่องเที่ยวบอกว่า หมู่บ้านที่งามหน่อยก็ไกลหน่อย
ส่วนเวลาน้อย ๆ ของเรา
ก็คงต้องดูแบบงามน้อย ๆ หน่อย

ฟังแล้วก็ยุติธรรมดี

เราเหมารถเล็กไปดูหมู่บ้านม้งใกล้ ๆ
เดินดูเท่าที่เดินได้
มองเท่าที่สายตาจะเก็บทัน
ก่อนจะกลับลงเขาในช่วงบ่าย

ตอนแรกคิดว่าจะกลับถึงหลวงน้ำทาทันปั่นจักรยานเล่น
แต่คนขับถนอมรถมาก
ถนอมจนบางช่วงผมสงสัยว่าเขาสตาร์ตเครื่องไว้เฉย ๆ แล้วปล่อยให้รถไหลลงเขาเองหรือเปล่า

แผนปั่นจักรยานจึงล่มไปอย่างสุภาพ

เย็นนั้นเราได้แค่เหมาสองแถวไปเมืองเก่า
เดินดูน้ำทาอีกเล็กน้อย
แล้วปล่อยให้วันหนึ่งจบลงแบบไม่ครบตามแผน
ซึ่งก็เป็นเรื่องปกติของการเดินทาง

จากหลวงน้ำทา เราเดินทางต่อไปอุดมไซ

ถนนดีขึ้นบ้าง
แต่คำว่า “ดีขึ้น” ในที่นี้ ต้องอ่านด้วยน้ำเสียงระมัดระวัง
เพราะยังโยกเยกอยู่ เพียงแต่ไม่ถึงขั้นทำให้ชีวิตสั่นคลอนเท่าวันแรก

อุดมไซเป็นเมืองศูนย์กลางการค้าและการคมนาคมของลาวเหนือ
ใครจะไปหลวงพระบาง หนองเขียว ปากแบ่ง หรือเมืองอื่น ๆ ก็มักต้องผ่านที่นี่

เราไม่ได้มีเวลามากพอจะอยู่กับเมืองนี้นาน
แค่ลงรถ หาอะไรใส่ท้อง แล้วต่อรถไปหนองเขียว

จากอุดมไซไปหนองเขียว ถนนไต่ขึ้นเขา
โค้งซ้ายคล้ายแม่ฮ่องสอน
โค้งขวาคล้ายแม่สอด
แต่บางจังหวะก็ไม่เหมือนที่ไหนเลย นอกจากเหมือนการทดลองว่ามนุษย์จะทนเวียนหัวได้แค่ไหน

พี่คนขับเล่าให้ฟังว่า ปีก่อนมีรถคาราวานคนไทยตกเหวแถวนี้
แล้วก็ชี้จุดให้ดูด้วยน้ำเสียงธรรมดา

ผมชะโงกไปมอง
เห็นแต่ความลึก

บางทีธรรมชาติก็ไม่ต้องทำอะไรมาก
แค่ปล่อยให้เรามองลงไป
เราก็เข้าใจเองว่าตัวเองเล็กแค่ไหน

ใกล้หนองเขียว แดดบ่ายเริ่มอ่อนลง
ภูผาสูงตั้งอยู่กลางท้องทุ่ง
น้ำอูไหลอยู่เงียบ ๆ ใต้แสงสีทอง
เด็กคนหนึ่งยืนอยู่บนสะพาน ให้เราถ่ายรูปอย่างตั้งใจ
เงาราวสะพานทอดผ่านตัวเขาเป็นเส้น ๆ

แดดบ่ายส่องลำน้ำ
ส่องเรือลำเล็ก
ส่องผาหินจนกลายเป็นสีทอง
แล้วค่อย ๆ หลบไปหลังเหลี่ยมเขา

ผมถ่ายรูปไม่ยั้ง
ถ่ายจนแสงหมด
ถ่ายจนเงาเริ่มกลืนหมู่บ้าน
แล้วจึงค่อยรู้ตัวว่าเพื่อนหายไปไหนกันหมดก็ไม่รู้

เราพักที่เกสต์เฮาส์ริมน้ำอู
เงียบจนได้ยินความมืด
ไฟฟ้าไม่มี ต้องอาศัยตะเกียง
อากาศเย็นลงเรื่อย ๆ
และน้ำอาบเย็นจนราดขันแรกลงไปแล้วผมกลายเป็นนักวิ่งลมกรดทันที

ไม่ต้องอธิบายมาก
คนเคยอาบน้ำเย็นบนภูเขาจะเข้าใจเอง

เช้าวันถัดมา หนองเขียวจมอยู่ใต้หมอก

เมฆหมอกหนาทึบบังแสงอาทิตย์จนหมด
ทั้งเมืองเหมือนอยู่ใต้ผ้าห่มสีเทา
เงียบ ชื้น และช้า

สาย ๆ เราติดต่อเรือไปเมืองง้อยเหนือ
หมู่บ้านริมแม่น้ำที่อยู่เหนือหนองเขียวขึ้นไป
และในตอนนั้นยังเดินทางไปถึงได้โดยทางเรือเท่านั้น

เรือประจำทางใช้เวลาประมาณหนึ่งชั่วโมง
ค่าเรือเที่ยวละ 9,000 กีบ
จะเรือหรือรถก็เหมือนกันอย่างหนึ่ง
คือรอคนเต็มก่อนจึงออก

เรือค่อย ๆ ทวนน้ำอู
สายน้ำดูเอื่อย แต่ไม่ได้นิ่ง
มีแก่งเล็ก ๆ ให้เรือสะดุ้งบ้าง
พอให้รู้ว่าน้ำสายนี้ไม่ได้ใจเย็นอย่างหน้าตา

น้ำอูไหลลงมาจากทางพงสาลี
ก่อนจะเดินทางไปรวมกับแม่น้ำโขง
ระหว่างทาง มันผ่านภูเขา หมู่บ้าน ความหนาว สงคราม และชีวิตเล็ก ๆ ของผู้คนจำนวนมาก

เมืองง้อยเป็นหมู่บ้านเล็กที่ไม่เล็กนัก
มีที่พัก มีร้านอาหาร มีนักเดินทางต่างชาติ
และมีร่องรอยสงครามที่ถูกใช้ชีวิตทับอยู่ทุกวัน

ระเบิดบางลูกที่เคยตกลงมาที่นี่
สุดท้ายกลายเป็นรั้ว
กลายเป็นเสาบ้าน
กลายเป็นของใช้ในชีวิตประจำวัน

เป็นของธรรมดาที่ไม่ควรจะธรรมดาเลย

จากหมู่บ้าน เดินไปถ้ำกลางและถ้ำแก้วได้ ใช้เวลาประมาณครึ่งชั่วโมง
ทางเดินผ่านดิน ผ่านทุ่ง ผ่านป้ายไม้ที่ชี้ไปหมู่บ้าน น้ำตก และเส้นทางอื่น ๆ
ป้ายเหล่านั้นเหมือนชวนให้ไปต่อ
แต่เวลาของเรามีน้อย
เราจึงเดินเท่าที่เดินได้
แล้วปล่อยส่วนที่เหลือให้ค้างอยู่ในหัว

เย็นนั้น พระอาทิตย์กลับมาอีกครั้ง

เด็ก ๆ ริมน้ำกลุ่มหนึ่งเล่นกับกล้องอย่างไม่กลัวอะไร
ให้ทำอะไรก็ทำ
กระโดดน้ำ
ตีลังกา
แปลงร่าง
หัวเราะเสียงดังจนเย็นวันนั้นดูมีชีวิตขึ้นมา

ผมนั่งมองแล้วขำ
ขำในความบ้า
ขำในความกล้า
และอิจฉาเล็กน้อยที่พวกเขายังไม่ต้องรู้จักคำว่าแผนสำรอง

คืนนั้นเป็นคืนส่งท้ายปี

ฝั่งหนึ่งมีตะเกียงและแสงเทียน
อีกฝั่งมีไฟฟ้าและเสียงคาราโอเกะลอยข้ามน้ำมาเบา ๆ

เจ้าของร้านบอกว่า อีกไม่นานฝั่งนี้ก็จะมีไฟฟ้าใช้

ผมนึกถึงแสงเทียนสีเหลืองที่ไหวไปตามลม
นึกถึงเด็ก ๆ ที่กระโดดน้ำ
นึกถึงหมู่บ้านที่ยังมืดพอให้เห็นกลางคืนจริง ๆ

แล้วก็นึกไม่ออกว่า
เมื่อแสงไฟมาถึง
อะไรจะสว่างขึ้น
และอะไรจะค่อย ๆ หายไป

หลังจากนั้นเรามาถึงหลวงพระบาง

บางคนอาจใช้เวลาไม่นานจากชายแดนเพื่อมุ่งตรงมาที่นี่
แต่เราใช้เวลาเกือบ 96 ชั่วโมงในลาวก่อนจะมาถึง
เพราะเราเชื่อแบบดื้อ ๆ ว่า ลาวไม่ได้มีแค่หลวงพระบาง

เมืองนี้มีชื่อเสียงมานาน
วัดเก่า บ้านไม้ ถนนเงียบ แม่น้ำโขง และจังหวะชีวิตที่นักเดินทางจำนวนมากเคยตกหลุมรัก

แต่ผมเพิ่งมาครั้งแรก
จึงไม่มีหลวงพระบางในความทรงจำเก่าให้เปรียบเทียบ
มีแต่ภาพใหม่ที่ค่อย ๆ ถูกบันทึกลงไป
เผื่อวันหนึ่งกลับมาอีกครั้ง
แล้วจะรู้ว่าอะไรยังอยู่ และอะไรเปลี่ยนไปแล้ว

จากหลวงพระบาง เราเดินทางต่อไปโพนสะหวัน
เมืองหลวงของแขวงเซียงขวาง
เพื่อไปดูทุ่งไหหิน

รถออกเช้าประมาณแปดโมง
ใช้เวลาราวเจ็ดชั่วโมง
โค้งระหว่างทางไม่ใช่โค้งแบบน็อกทีเดียว
แต่เป็นโค้งแบบแย็บสะสม
เบา ๆ ถี่ ๆ
จนสุดท้ายคนแพ้ทางก็แพ้อยู่ดี

ถึงแยกภูคูน
ถ้าตรงไปคือทางเวียงจันทน์
ถ้าเลี้ยวซ้ายคือทางเซียงขวาง
ตรงนั้นอากาศเย็น วิวกว้าง
เป็นจุดพักที่ทำให้การเข้าห้องน้ำกลางทางดูมีศักดิ์ศรีขึ้นอย่างประหลาด

ระหว่างทางมีดินถล่ม
รถจอดรอแบคโฮตักดินเกือบชั่วโมง
จากนั้นจึงไปต่อ

โพนสะหวันตอนเย็นหนาวประมาณ 12 องศา
เมืองนี้ดูเป็นเมืองใหม่ บ้านเรือนส่วนใหญ่เป็นอิฐเป็นปูน
แต่ความใหม่นั้นมีเงาของสงครามอยู่ข้างหลัง

เซียงขวางเคยเป็นพื้นที่ยุทธศาสตร์สำคัญ
อยู่ใกล้เวียดนาม และเคยถูกทิ้งระเบิดอย่างหนัก
ภูเขารอบเมืองดูโล่ง มีต้นสนขึ้นประปราย
จะเป็นธรรมชาติ หรือเป็นร่องรอยของสงคราม
บางครั้งสายตาคนเดินทางก็แยกไม่ออก

วันต่อมาเราไปทุ่งไหหิน

ทุ่งไหหินมีหลายไซต์
แต่จุดที่นักเดินทางมักไปคือไซต์หลักสามแห่ง
ไซต์แรกมีไหจำนวนมากที่สุด ราว 250–300 ใบ
บางใบเล็ก
บางใบใหญ่จนหนักหลายตัน
ทั้งหมดวางกระจายอยู่กลางทุ่งอย่างเงียบงัน

ไม่มีใครรู้แน่ชัดว่าไหเหล่านี้มีไว้ทำอะไร
นักโบราณคดีบางแนวทางเชื่อว่าเกี่ยวข้องกับพิธีศพโบราณ
แต่ตำนานท้องถิ่นเล่าอีกแบบ

เขาว่าขุนเจียงนำทัพชนะศึกมาพักแรมบริเวณนี้
แล้วให้ชาวบ้านทั้ง 19 หมู่บ้านต้มเหล้าเพื่อฉลองชัย
เวลาผ่านไปนับพันปี
เหล้าเหือดหาย
เหลือไว้เพียงไหให้คนรุ่นหลังยืนมอง

ผมฟังแล้วก็อดสงสัยไม่ได้
ถ้าจะต้มเหล้าจริง ๆ ทำไมต้องสร้างไหเยอะขนาดนั้น
กว่าจะทำเสร็จ ทหารอาจหายอยากไปก่อนก็ได้

เราเดินดูไหใบแล้วใบเล่า
ดูจนเริ่มเมาไห
หินทุกใบวางนิ่ง
นิ่งเหมือนไม่สนใจคำอธิบายของมนุษย์

จะตำนาน
จะโบราณคดี
จะสงคราม
ทั้งหมดเหมือนผ่านมาวางอยู่รอบ ๆ
แต่ไหก็ยังเป็นไห
อยู่กลางลมเย็น
กลางทุ่งกว้าง
กลางคำถามที่ไม่มีใครตอบได้หมด

หลังจากนั้นเรากลับลงมาทางวังเวียง

ถึงตอนเย็น
ฝนตก
พื้นเจิ่งน้ำ
ฟ้าเจิ่งเมฆ
เราไม่มีเวลาทำอะไรมากนัก
เดินตลาด กินกล้วยปิ้ง แลกความหิวกับเงินกีบที่เหลืออยู่ แล้วคุยกันเรื่องแผนวันสุดท้าย

เสียงฝนกระทบพื้นดังจ้อกแจ้ก
เหมือนเป็นการบอกลาแบบไม่ต้องจัดพิธี

เช้าวันต่อมา รถกระบะสามแถวออกจากวังเวียง
มุ่งหน้าเวียงจันทน์
อีกไม่นานเราจะข้ามกลับฝั่งไทย
กลับไปหาถนนเรียบ ไฟฟ้า น้ำอุ่น และความสะดวกที่เราเคยบ่นใส่มันอยู่บ่อย ๆ

แผนที่ลาวเหนือที่โหลดมาจากอินเทอร์เน็ต
ถูกขีดแดงจนเละตั้งแต่หลายวันก่อน
ตอนนี้มันแทบไม่จำเป็นแล้ว

เพราะบางเส้นทางไม่ได้อยู่บนกระดาษตั้งแต่แรก

มันอยู่ในฝุ่นที่ติดรองเท้า
ในลมเย็นที่ลอดเข้ามาในรถสองแถว
ในแสงตะเกียงริมแม่น้ำอู
ในเสียงเด็กกระโดดน้ำ
ในไหหินที่ไม่พูดอะไรเลย

และในคำถามเล็ก ๆ ที่ติดกลับมาด้วยว่า
ความเจริญที่เราวิ่งกลับไปหาอยู่ทุกวันนั้น
จริง ๆ แล้วมันพาอะไรกลับมาจากเราไปบ้าง.